Kırıkkale’nin sanayi tarihine ışık tutan belgeler, bugün Türkiye’nin önemli sanayi kuruluşlarından biri olan Çelik Fabrikası’nın temelinde, Cumhuriyet’in ilk yıllarında kurulan bir nal fabrikasının bulunduğunu ortaya koyuyor.
Ordu süvari birlikleri ve diğer hayvanlı birliklerin nal ihtiyacının uzun yıllar farklı bölgelerden karşılandığı dönemde, hayvanların ihtiyaç duyduğu nalların yerli üretimle temin edilmesi amacıyla önemli bir adım atıldı. Askerî Fabrikalar Umum Müdürü Eyüp Durukan’ın önerisiyle, Kırıkkale’de bir nal fabrikasının kurulmasına karar verildi.
Fabrikanın kurulumu için gerekli tezgâhlar ve ekipmanlar, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Almanya’dan getirildi. Ahırkapı’daki Harbiye Nezareti Levazımatı Umumiye Reisiyeti ambarlarında montajı yapılan tesis, savaş şartları nedeniyle uzun süre faaliyete geçirilemedi. İstiklal Harbi sonrasında ise tesis sökülerek Ankara’ya taşındı ve silah fabrikası yakınlarında bir hurdalık alana bırakıldı.
Yıllarca atıl durumda kalan ekipmanlar, Eyüp Durukan Paşa’nın girişimleriyle yeniden değerlendirildi. Hurdalıkta bulunan tezgâh ve makineler toplanarak Kırıkkale’ye getirildi. Kırılan ve kaybolan parçalar tamir edilip yeniden imal edilerek tesis faaliyete hazır hale getirildi.
14 Nisan 1932 tarihinde temeli atılan nal fabrikası, 29 Mart 1933’te üretime başladı. Böylece Kırıkkale’de sanayileşme yolunda önemli bir dönüm noktası yaşandı. Fabrika, ordunun ve gümrük muhafaza teşkilatının nal ihtiyacını karşılamanın yanı sıra ülke ekonomisine de katkı sundu.
Tarihi kayıtlara göre, nal fabrikasının malzemelerinin önemli bir bölümü Birinci Dünya Savaşı öncesinde Almanya’dan getirilmişti. Ancak bu ekipmanların tamamı monte edilmediği için bir kısmı Ankara’daki Maltepe bölgesinde bulunan bir depoya bırakılmış, bir kısmı ise açık alanda hurda olarak değerlendirilmişti. Daha sonra bu malzemeler Kırıkkale’ye taşınarak fabrikanın kuruluşunda kullanıldı.
İlk nalın 29 Mart 1933 tarihinde üretildiği fabrikanın zamanla büyüyerek Çelik Fabrikası bünyesine dahil edildiği belirtiliyor. Böylece Kırıkkale’nin sanayi tarihinde önemli bir yere sahip olan Çelik Fabrikası’nın temellerinin, Cumhuriyet’in ilk yıllarında kurulan nal fabrikasıyla atıldığı ifade ediliyor.
Bu bilgiler Prof. Dr. Hamit Pehlivanlı’nın ‘ Yüzüncü Yılında Kırıkkale’ kitabından alınmıştır.
, www.kalehaber.net, https://www.kalehaber.net/kirikkale-sanayisinin-temeli-nal-fabrikasiyla-atildi,
